Gabinet fizjoterapii Poznań REHADEGIS
07 grudnia 2026

Kolano po upadku na nartach – ACL, MCL i kiedy do lekarza

Pierwszy śnieg oznacza początek sezonu narciarskiego i snowboardowego, ale także większe ryzyko urazów kolana. Skręcenie kolana na stoku bywa mylone z „zwykłym naciągnięciem”, choć czasem oznacza uszkodzenie więzadeł, które wymaga oceny lekarskiej. Warto wiedzieć, co zrobić w pierwszych dniach po urazie, kiedy konieczna jest konsultacja lekarska i jak bezpiecznie przygotować się do powrotu na stok.

Najważniejsze informacje:
  • U narciarzy rekreacyjnych z urazem kolana wymagającym hospitalizacji (badanie 282 osób) w każdym przypadku uszkodzone było więzadło krzyżowe przednie (ACL); u 35,5% był to uraz izolowany, a u pozostałych współistniały inne uszkodzenia, najczęściej więzadła pobocznego piszczelowego (MCL).
  • W przeglądzie dotyczącym zawodowych narciarzy alpejskich ACL jest najczęstszym rozpoznaniem urazu kolana, a mechanizmy urazu wiążą się z rotacją piszczeli i siłami przesuwającymi ją do przodu.
  • Uszkodzenia MCL często leczy się zachowawczo, ale przegląd systematyczny z 2024 roku wskazuje, że dowody dotyczące szczegółów rehabilitacji i stosowania ortez są niejednorodne.
  • Szybki obrzęk kolana po urazie, uczucie niestabilności, brak możliwości obciążenia lub zablokowanie ruchu to powody do pilnej oceny lekarskiej; to lekarz decyduje o potrzebie badań obrazowych.
  • Powrót na stok powinien zależeć od objawów, siły i wyników testów funkcjonalnych, a nie wyłącznie od liczby tygodni.

Które struktury kolana ulegają urazom na stoku?

Kolano stabilizują cztery główne więzadła. Więzadła poboczne (piszczelowe, MCL, i strzałkowe, LCL) stabilizują kolano i chronią je przed nadmiernym koślawieniem i szpotawieniem. Więzadła krzyżowe (przednie, ACL, i tylne, PCL) kontrolują przesuwanie piszczeli względem kości udowej oraz stabilizują staw podczas ruchów rotacyjnych. Łąkotki pomagają rozkładać obciążenia i amortyzują wstrząsy (Ryc. 1).

Schemat prawego stawu kolanowego widzianego z przodu: kość udowa, piszczelowa, strzałkowa, rzepka oraz więzadła ACL, PCL, MCL i LCL
Ryc. 1. Uproszczony schemat stawu kolanowego z głównymi więzadłami, które najczęściej bywają uszkadzane podczas upadków na nartach i snowboardzie (rysunek poglądowy).

W badaniu 282 narciarzy rekreacyjnych leczonych w szpitalu z powodu urazu kolana ACL był uszkodzony w każdym przypadku: u 35,5% jako uraz izolowany, a u 64,5% łącznie z innymi strukturami. Najczęściej towarzyszyło mu uszkodzenie MCL (50,5% osób z urazami złożonymi), następnie łąkotki przyśrodkowej (40,1%) i więzadła pobocznego bocznego (22,5%). Autorzy zaznaczają, że przed erą nart carvingowych najczęściej uszkadzanym więzadłem był MCL (Posch i wsp., 2021). Pamiętaj, że to dane z grupy osób hospitalizowanych, czyli z cięższymi urazami, a nie z wszystkich skręceń kolana na stoku.

Jak dochodzi do urazu?

W przeglądzie dotyczącym zawodowych narciarzy alpejskich ACL jest najczęstszym rozpoznaniem urazu kolana. Opisano trzy główne mechanizmy urazu ACL; łączą je siły działające na kolano, w tym rotacja wewnętrzna piszczeli i jej przesunięcie do przodu, a istotną rolę odgrywają też pozycja ciała, kontakt narty ze śniegiem i sprzęt (Jordan i wsp., 2017). W danych z Pucharu Świata FIS kolano było najczęściej urazowaną okolicą ciała (35,6% wszystkich urazów), a uszkodzenie ACL stanowiło 14% wszystkich urazów.

U amatorów obraz bywa inny, ale zasada jest podobna: kolano może ulec koślawieniu i rotacji, gdy narta lub deska pozostaje zakleszczona w śniegu (Ryc. 2). Rolę mogą odgrywać także twardy lub nierówny śnieg i zmęczenie. Mechanizm bywa jednak różny i sam opis upadku nie pozwala określić, które struktury ucierpiały.

Narciarz widziany z przodu z obiema nogami: prawe kolano zapada się do środka, a podudzie obraca się na nartach
Ryc. 2. Uproszczony schemat urazu skrętnego kolana na nartach: widoczne są obie nogi, a prawe kolano zapada się do środka (rysunek poglądowy; mechanizm bywa różny).

Pierwsze dni po urazie

Pierwszym celem jest ochrona kolana i ocena, czy uraz nie wymaga pilnej diagnostyki. W praktyce oznacza to przerwanie jazdy, ograniczenie aktywności nasilającej ból lub niestabilność oraz kontrolę obrzęku (uniesienie kończyny, chłodzenie, delikatne ruchy w tolerowanym zakresie). Jeśli obrzęk szybko narasta, kolano sprawia wrażenie niestabilnego lub dochodzi do jego zablokowania, nie warto czekać, aż samo przejdzie.

Zdarza się, że po kilku godzinach ból maleje, a kolano „wydaje się w porządku”. Mimo to niestabilność, szczególnie przy skręcie lub zmianie kierunku, może wskazywać na uszkodzenie więzadła i wymaga oceny, zanim wrócisz na stok.

Pilna ocena lekarska (SOR lub ortopeda, najlepiej tego samego dnia), jeśli wystąpi:
  • szybki, znaczny obrzęk kolana po urazie, szczególnie z uczuciem niestabilności lub trzaskiem w chwili urazu,
  • brak możliwości obciążenia nogi lub uczucie, że kolano „ucieka” podczas stania i chodzenia,
  • zablokowanie kolana (niemożność pełnego wyprostu lub zgięcia) albo silna bolesność uciskowa kości.

Natychmiastowa pomoc medyczna (112), jeśli wystąpi:

  • zimna, blada lub sina stopa, zaburzenia czucia lub ruchu palców,
  • poważny uraz z widoczną deformacją lub podejrzeniem zwichnięcia albo uraz głowy lub szyi.

Kiedy do lekarza, a kiedy do fizjoterapeuty?

Sytuacja Pierwszy krok
Zimna, sina stopa, brak czucia, deformacja, silny uraz Natychmiastowa pomoc medyczna (112)
Szybki obrzęk, niestabilność, brak możliwości obciążenia, blokada Pilna ocena lekarska; lekarz decyduje o potrzebie badań obrazowych
Łagodny ból bez obrzęku i niestabilności Przerwa od jazdy, delikatny ruch; konsultacja, jeśli objawy nie ustępują lub nasilają się
Rozpoznane skręcenie MCL lub uraz po ocenie lekarskiej Fizjoterapia: przywrócenie ruchu, siły i kontroli kolana
Przed powrotem na stok po urazie lub operacji Ocena funkcji kolana i testy siły, równowagi oraz skoków

MCL i ACL – czym się różni leczenie?

Więzadło poboczne piszczelowe (MCL)

Izolowane uszkodzenia MCL zwykle leczy się zachowawczo. Przegląd systematyczny z 2024 roku obejmujący 26 publikacji i 1912 pacjentów z izolowanym uszkodzeniem MCL leczonych bez operacji pokazał, że przy izolowanych uszkodzeniach MCL I i II stopnia obciążanie kończyny i chodzenie były zwykle tolerowane od początku, zależnie od objawów, a rehabilitacja opierała się głównie na ćwiczeniach siłowych. Stosowanie ortez i czas ich noszenia różniły się między badaniami, a autorzy ocenili, że dowody są niejednorodne i mało szczegółowe, więc potrzebne są lepsze badania (Hamrin Senorski i wsp., 2024). W praktyce o ortezie, obciążaniu i tempie powrotu decyduje lekarz po badaniu kolana.

Więzadło krzyżowe przednie (ACL)

Przy uszkodzeniu ACL decyzja o leczeniu operacyjnym lub zachowawczym zależy m.in. od stabilności kolana, współistniejących uszkodzeń, wieku, poziomu aktywności i planów sportowych. Rehabilitacja, także przed operacją, ma na celu odzyskanie ruchu, siły i kontroli nerwowo-mięśniowej. Według przeglądu u narciarzy większość wraca do sportu, ale mogą utrzymywać się deficyty nerwowo-mięśniowe (Jordan i wsp., 2017), dlatego ocena funkcji ma znaczenie.

W badaniu Grindem i wsp. (2016) u sportowców po rekonstrukcji ACL każdy miesiąc opóźnienia powrotu do sportu w okresie do 9 miesięcy po rekonstrukcji ACL wiązał się z obniżeniem wskaźnika ponownych urazów kolana o 51%, a spełnienie kryteriów funkcjonalnych dodatkowo je zmniejszało. Podobnie w pracy Kyritsis i wsp. (2016) niespełnienie sześciu kryteriów powrotu do sportu wiązało się z około czterokrotnie wyższym ryzykiem ponownego zerwania przeszczepu. To badania obserwacyjne, ale wskazują, że decyzja o powrocie powinna opierać się na testach, nie na kalendarzu.

Powrót na stok

Wspólny schemat rehabilitacji obejmuje kilka etapów (Ryc. 3): ochronę kolana i kontrolę obrzęku, odzyskanie pełnego zakresu ruchu i prawidłowego chodu, odbudowę siły i kontroli, a na końcu stopniowy powrót do aktywności sportowej. Do kolejnego etapu przechodzi się wtedy, gdy kolano jest spokojne, a siła i kontrola są wystarczające, a nie po określonej liczbie dni.

Cztery etapy powrotu do nart po urazie kolana
Ryc. 3. Ogólny schemat etapów rehabilitacji po urazie kolana. Konkretny plan zależy od rodzaju i stopnia uszkodzenia oraz zaleceń lekarza prowadzącego.

Przed powrotem na stok warto sprawdzić m.in.: czy kolano nie puchnie po wysiłku, czy możliwy jest pełny zakres ruchu, czy siła mięśni kończyn dolnych jest zbliżona po obu stronach, czy kolano zachowuje stabilność podczas przysiadów jednonóż, skoków i zmian kierunku. Testy funkcjonalne powinny być przeprowadzane pod nadzorem fizjoterapeuty i dostosowane do rodzaju urazu oraz sportu. Jeśli którykolwiek z tych elementów budzi wątpliwość, lepiej dopracować go z fizjoterapeutą, niż ryzykować ponowny uraz.

Jak zmniejszyć ryzyko urazu kolana?

  • Przed sezonem zadbaj o siłę ud, pośladków i mięśni tułowia oraz o równowagę (np. przysiady, wykroki, stanie na jednej nodze).
  • Przed pierwszym zjazdem wykonaj rozgrzewkę: kilka minut marszu, przysiadów i dynamicznych ćwiczeń przygotowujących nogi do wysiłku.
  • Dobierz sprzęt do poziomu umiejętności i ustawienie wiązań powierz profesjonalnemu serwisowi.
  • Zrób przerwę, gdy czujesz zmęczenie.
  • Dopasuj trasę i prędkość do warunków (twardy lód, mokry, ciężki śnieg) i swoich umiejętności.
  • Po wcześniejszym urazie kolana wracaj stopniowo i po ocenie funkcji kolana.

Podsumowanie

Uraz kolana na stoku może oznaczać zarówno łagodne skręcenie, jak i uszkodzenie więzadeł krzyżowych lub pobocznych. Szybko narastający obrzęk, uczucie „uciekania” kolana, blokada ruchu lub brak możliwości obciążenia wymagają pilnej oceny lekarskiej. Rehabilitacja przechodzi przez etapy ochrony, ruchu, siły i kontroli, a powrót na stok powinien wynikać z oceny funkcji kolana, nie tylko z upływu czasu. Fizjoterapeuta pomoże dobrać ćwiczenia do etapu gojenia, odbudować siłę i kontrolę kolana oraz ocenić przygotowanie do powrotu na stok.

Bibliografia

  1. Posch M, Schranz A, Lener M, et al. In recreational alpine skiing, the ACL is predominantly injured in all knee injuries needing hospitalisation. Knee Surg Sports Traumatol Arthrosc. 2021;29:1790–1796. doi:10.1007/s00167-020-06221-z.
  2. Jordan MJ, Aagaard P, Herzog W. Anterior cruciate ligament injury/reinjury in alpine ski racing: a narrative review. Open Access J Sports Med. 2017;8:71–83. doi:10.2147/OAJSM.S106699.
  3. Hamrin Senorski E, Samuelsson K, Svantesson E, et al. Shedding light on the non-operative treatment of the forgotten side of the knee: rehabilitation of medial collateral ligament injuries, a systematic review. BMJ Open Sport Exerc Med. 2024;10(2). doi:10.1136/bmjsem-2023-001750.
  4. Grindem H, Snyder-Mackler L, Moksnes H, Engebretsen L, Risberg MA. Simple decision rules can reduce reinjury risk by 84% after ACL reconstruction: the Delaware-Oslo ACL cohort study. Br J Sports Med. 2016;50(13):804–808. doi:10.1136/bjsports-2016-096031.
  5. Kyritsis P, Bahr R, Landreau P, Miladi R, Witvrouw E. Likelihood of ACL graft rupture: not meeting six clearance criteria for return to sport is associated with a four times greater risk of rupture. Br J Sports Med. 2016;50(15):946–951. doi:10.1136/bjsports-2015-095908.

Boli Cię kolano po upadku na nartach lub snowboardzie? Umów wizytę.

Umów wizytę w REHADEGIS – ocenimy dolegliwości, wskażemy, kiedy potrzebna jest konsultacja lekarska, i dobierzemy fizjoterapię do etapu gojenia oraz bezpieczny powrót do sportu.

Treść artykułu ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej ani indywidualnej oceny fizjoterapeutycznej.

Domyślna treść artykułu.

 

W każdym nowo utworzonym artykule pokaże się wpisany tutaj tekst. Wpisz więc tutaj domyślną treść nowego artykułu lub instrukcję dodawania nowego artykułu dla swojego klienta.

 

Gabinet Fizjoterapii i Masażu REHADEGIS
os. Bolesława Chrobrego 38/150 PARTER 60-681 Poznań – Piątkowo

Telefon: 794 043 717 

Email: lukasz.degis@gmail.com