Dłuższa trasa, korki czy codzienna droga do pracy mogą wiązać się ze sztywnością i bólem dolnego odcinka pleców. U części osób dolegliwości pojawiają się lub nasilają po dłuższym siedzeniu. Zimą dochodzą grube kurtki, śnieg i dłuższe przejazdy. Czy sama pozycja za kierownicą szkodzi kręgosłupowi, co pokazują badania i jak zadbać o plecy w trasie?
- Około 90% przypadków bólu dolnego odcinka pleców ma charakter niespecyficzny, czyli nie da się go jednoznacznie przypisać konkretnej chorobie lub uszkodzeniu (WHO).
- Przegląd systematyczny z 2021 roku (Tinitali i wsp.) nie potwierdził, że jakaś konkretna pozycja siedząca za kierownicą powoduje ból pleców. Związek może istnieć, ale dowody są słabe, bo narzędzia pomiaru nie były wiarygodne.
- WHO i wytyczne fizjoterapeutyczne (JOSPT 2021) podkreślają edukację, utrzymanie aktywności i ćwiczenia, a nie długi odpoczynek. Leki przeciwbólowe nie powinny być pierwszym wyborem (WHO).
- W trasie pomaga zmiana pozycji i krótkie przerwy na ruch. To praktyczne wskazówki, bo dokładny optymalny czas jazdy nie został ustalony w badaniach.
- Zaburzenia oddawania moczu lub stolca, drętwienie krocza, szybko narastające osłabienie nogi albo ból po wypadku to powody, by nie czekać z pomocą medyczną.
Dlaczego plecy bolą po jeździe?
Ból pleców po dłuższej jeździe rzadko ma jedną prostą przyczynę. W praktyce składa się na niego kilka rzeczy naraz: długie utrzymywanie jednej pozycji, mała liczba zmian pozycji, indywidualna tolerancja na obciążenie, a także napięcie i stres w ruchu drogowym; nie u każdego mechanizm jest taki sam. Ból niespecyficzny, czyli taki, którego nie da się powiązać z konkretną chorobą czy uszkodzeniem, dotyczy około 90% przypadków bólu dolnego odcinka pleców (WHO).
Z badań wynika, że ból pleców często zależy od tego, jak bardzo organizm jest przyzwyczajony do ruchu i obciążeń. Do czynników ryzyka bólu niespecyficznego WHO zalicza między innymi małą aktywność fizyczną, palenie tytoniu, otyłość i duże obciążenie fizyczne w pracy.
Co mówią badania o pozycji za kierownicą?
W 2021 roku w czasopiśmie Human Factors opublikowano przegląd systematyczny pod tytułem „Sitting posture during occupational driving causes low back pain; evidence-based position or dogma?”. Autorzy przeszukali pięć baz danych do marca 2018 roku i znaleźli 653 publikacje, z których 7 spełniło kryteria włączenia (Ryc. 2).
Cztery z tych siedmiu badań wskazywały związek między pozycją kierowcy a bólem pleców, jednak używały narzędzi pomiaru o niepotwierdzonej trafności. Autorzy ocenili, że związek może istnieć, ale nie ustalono, które pozycje są z bólem powiązane ani jak silny jest ten związek, i że zalecenia kliniczne w tej sprawie należy traktować ostrożnie.
W praktyce oznacza to jedno: nie ma jednej udowodnionej „idealnej” pozycji za kierownicą. Rozsądniej jest dobrać ustawienie do własnego komfortu i regularnie je zmieniać niż szukać jednej poprawnej postawy. Wstępne opracowanie z 2021 roku (Ng i wsp., F1000Research), oparte na rozmowach z 19 ekspertami od ergonomii, a nie na pomiarach, zwraca uwagę na zmęczenie mięśni przy długim utrzymywaniu pozycji i na to, że kolana ustawione wyraźnie wyżej niż biodra mogą sprzyjać pochyleniu miednicy do tyłu. Autorzy zaznaczają, że dowody na bezpośredni wpływ drgań całego ciała na ból pleców są ograniczone.
Ustawienie fotela: praktyczne wskazówki
Poniższe wskazówki wynikają ze zdrowego rozsądku ergonomicznego, a nie z badań, które wskazałyby jedną poprawną pozycję (Ryc. 1). Ich celem jest zmniejszenie wysiłku mięśni i ułatwienie zmian pozycji.
- Oparcie lekko odchylone, z podparciem odcinka lędźwiowego dobranym do komfortu.
- Siedzisko ustaw tak, by zachować wygodną pozycję bioder i kolan, bez wymuszania nadmiernego podwinięcia miednicy i z lekko zgiętymi kolanami przy wciśniętym pedale.
- Kierownica w zasięgu rąk bez wyciągania barków.
- Zagłówek na wysokości tyłu głowy.
- Portfel i telefon z tylnej kieszeni lepiej wyjąć przed jazdą, by nie siedzieć przechylonym na jedną stronę.
- Zimowa kurtka może odsuwać ciało od oparcia i utrudniać prawidłowe przyleganie pasów bezpieczeństwa, więc przed jazdą warto ją zdjąć i sprawdzić ułożenie pasa biodrowego i barkowego.
Dłuższa trasa: jak zaplanować przerwy?
Skoro jednej idealnej pozycji nie ma, pomaga zmienność: zmiana ułożenia ciała w granicach komfortu i bezpieczeństwa, a przy dłuższych trasach krótkie postoje na ruch (Ryc. 3). Często podawane przerwy co 1–2 godziny to praktyczna wskazówka, a nie wynik konkretnego badania. Bezpieczeństwo jazdy jest zawsze ważniejsze niż ćwiczenia za kierownicą, dlatego ruch wykonuje się na postoju.
Na postoju sprawdzają się proste, ogólne ruchy: spacer, powolne kołysanie miednicą w staniu i delikatne skłony boczne (Ryc. 5). Mają one pomóc „rozruszać” ciało po siedzeniu i nie są planem leczenia. Jeśli ruch nasila ból, trzeba go przerwać i zmienić na łagodniejszy.
Co zalecają wytyczne przy bólu pleców?
WHO wskazuje, że przy bólu pleców ważne są edukacja i wsparcie w samodzielnym radzeniu sobie z bólem, powrót do aktywności, ćwiczenia budujące siłę i ruchomość oraz zmniejszanie obciążeń w pracy. Leki przeciwbólowe mogą łagodzić objawy, ale nie powinny być pierwszym wyborem.
Wytyczne fizjoterapeutyczne JOSPT 2021 różnicują zalecenia według czasu trwania bólu. W ostrym bólu dolnego odcinka pleców aktywna edukacja pacjenta otrzymała stopień B, ćwiczenia stopień C, a mobilizacje stawowe stopień A; w bólu przewlekłym ćwiczenia otrzymały stopień A. Autorzy podkreślają jednocześnie, że dowody dla ostrego bólu są ograniczone, a większość badań była krótkoterminowa. Nie każda z tych metod jest odpowiednia dla każdego, dlatego plan postępowania dobiera się indywidualnie po badaniu.
Kiedy do lekarza?
W wielu przypadkach ostrego bólu dolnego odcinka pleców objawy stopniowo ustępują, a czas powrotu do sprawności jest indywidualny. Część objawów wymaga szybkiej oceny (Ryc. 4).
- zaburzenia oddawania moczu lub stolca albo drętwienie w okolicy krocza,
- szybko narastające osłabienie nogi,
- silny ból po wypadku lub kolizji, także gdy po zdarzeniu czułeś się dobrze.
- ból pleców z gorączką,
- ból nocny, który narasta mimo odpoczynku,
- ból promieniujący do nogi z mrowieniem lub drętwieniem,
- brak poprawy po kilku tygodniach lub nasilanie się objawów.
Podsumowanie
Nie ma potwierdzonej jednej „idealnej” pozycji za kierownicą, a związek między pozycją kierowcy a bólem pleców nie został rzetelnie ustalony. Praktycznie najlepiej działa połączenie: ustawienie fotela dobrane do komfortu, zmiana pozycji, krótkie postoje na ruch i utrzymanie aktywności na co dzień. Objawy alarmowe i ból po wypadku wymagają oceny lekarskiej, a przy bólu, który nie mija lub wraca, warto skonsultować się z fizjoterapeutą.
Bibliografia
- World Health Organization. Low back pain. Fact sheet. Dostęp: 17.11.2026. who.int/news-room/fact-sheets/detail/low-back-pain.
- George SZ, Fritz JM, Silfies SP, Schneider MJ, Beneciuk JM, Lentz TA, Gilliam JR, Hendren S, Norman KS. Interventions for the management of acute and chronic low back pain: Revision 2021. J Orthop Sports Phys Ther. 2021;51(11):CPG1–CPG60. doi:10.2519/jospt.2021.0304.
- Tinitali S, Bowles KA, Keating JL, Haines T. Sitting posture during occupational driving causes low back pain; evidence-based position or dogma? A systematic review. Hum Factors. 2021;63(1):111–123. doi:10.1177/0018720819871730.
- Ng PK, Syed Mohamed MS, Yeow JA. Driving-induced lower back pain: investigation of causes and recommendations with TRIZ. F1000Research. 2021;10:871 (badanie wstępne, oparte na opiniach ekspertów).
Fizjoterapia w REHADEGIS – Poznań
Zakres świadczeń, informacje o gabinecie i rejestracja: Gabinet Fizjoterapii i Masażu REHADEGIS, Osiedle Bolesława Chrobrego 38/150, Poznań. Rezerwacja online lub telefonicznie.
Treść artykułu ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej ani indywidualnej oceny fizjoterapeutycznej.