Zimą barki dostają w kość: odśnieżanie, dźwiganie zakupów w grubej kurtce, szybkie zrywy po oblodzonych chodnikach i mniej regularnego ruchu. Ból barku przy unoszeniu ręki lub w nocy ma jednak kilka różnych przyczyn. Dwie częste przyczyny to ból związany ze stożkiem rotatorów i przestrzenią podbarkową (dawniej często określany jako cieśń podbarkowa) oraz zamrożony bark. Warto wiedzieć, czym się różnią, kiedy zgłosić się do lekarza i co pomaga w rehabilitacji.
- Przy bólu podbarkowym ruch bierny jest zwykle zachowany, choć samodzielne unoszenie ręki bywa bolesne, często w środkowym zakresie. Przy zamrożonym barku ruch jest ograniczony także wtedy, gdy rękę unosi druga osoba.
- Zamrożony bark (zapalenie torebki stawowej) dotyczy ok. 2–5% populacji, najczęściej kobiet w wieku 40–60 lat; u osób z cukrzycą występuje ok. 5 razy częściej.
- W przeglądzie przeglądów (16 przeglądów systematycznych) ćwiczenia zalecono jako leczenie pierwszego wyboru przy bólu podbarkowym, a terapię manualną jako dodatek do ćwiczeń.
- W badaniu CSAW (313 osób) operacja odbarczenia podbarkowego nie dała klinicznie istotnie lepszych wyników niż sama artroskopia, a różnice względem braku leczenia nie przekroczyły progu istotności klinicznej.
- Nagły silny ból po urazie, brak możliwości uniesienia ręki, gorączka, drętwienie ręki lub ból w klatce piersiowej wymagają pilnej oceny lekarskiej.
Co dzieje się w barku?
Staw ramienny jest jednym z najbardziej ruchomych stawów ciała. Głowa kości ramiennej współpracuje z łopatką, a nad nią znajduje się wyrostek barkowy. W wąskiej przestrzeni pod wyrostkiem przebiegają ścięgna stożka rotatorów oraz kaletka podbarkowa (Ryc. 1). Przeciążenie lub zmiany dotyczące ścięgien stożka rotatorów i kaletki mogą powodować ból podczas unoszenia ręki, szczególnie przy nietypowym lub powtarzanym wysiłku nad głową. Inną sytuacją jest stan zapalny torebki stawowej, który prowadzi do utraty ruchu.
Cieśń podbarkowa – ból przy unoszeniu ręki
Określenie „cieśń podbarkowa” bywa używane potocznie. W literaturze spotyka się też nazwy zespół bólowy podbarkowy lub ból barku związany ze stożkiem rotatorów. Typowo ból pojawia się podczas unoszenia ręki w bok lub do przodu, przy sięganiu po rzeczy na półce, zakładaniu kurtki albo przy leżeniu na tym boku w nocy. Ruch bierny zwykle bywa zachowany, a ból dotyczy określonego zakresu ruchu (Ryc. 2). Dokładne rozpoznanie wymaga badania, bo podobne objawy może dawać także uszkodzenie ścięgna, zmiany w stawie barkowo-obojczykowym lub problem szyjny.
W przeglądzie przeglądów systematycznych z 2020 roku (16 przeglądów) ćwiczenia otrzymały silną rekomendację jako leczenie pierwszego wyboru przy bólu podbarkowym, a terapia manualna jako dodatek do ćwiczeń. Dla laseroterapii, fali uderzeniowej, pola elektromagnetycznego i ultradźwięków autorzy opisali w tym przeglądzie umiarkowane dowody braku efektu (Pieters i wsp., 2020). Brak przekonujących dowodów nie oznacza, że zabiegi fizykalne nigdy nie bywają pomocne jako uzupełnienie, ale to ćwiczenia i dobranie obciążeń stanowią trzon leczenia.
Co z operacją? W brytyjskim badaniu CSAW 313 osób z bólem podbarkowym utrzymującym się co najmniej 3 miesiące, bez poprawy po ćwiczeniach lub zastrzyku, losowo przydzielono do odbarczenia podbarkowego, samej artroskopii (zabieg „placebo”) albo braku leczenia. Po 6 miesiącach różnica między odbarczeniem a samą artroskopią była niewielka (−1,3 pkt w 48-punktowej skali Oxford Shoulder Score), a żadna z różnic nie przekroczyła progu 4,5 pkt uznawanego za klinicznie istotny (Beard i wsp., 2018). Wyniki nie potwierdzają klinicznie istotnej przewagi odbarczenia podbarkowego nad samą artroskopią, ale nie oznaczają, że żadna operacja barku nie bywa potrzebna. Decyzję o leczeniu operacyjnym warto podejmować indywidualnie, z ortopedą, po omówieniu możliwości i ograniczeń leczenia zachowawczego.
Zamrożony bark – gdy ruch „zamiera”
Zamrożony bark (zapalenie torebki stawowej) to stan, w którym torebka stawu barkowego staje się sztywna, a zakres ruchu wyraźnie maleje. Dotyczy ok. 2–5% populacji, najczęściej kobiet między 40. a 60. rokiem życia. Cukrzyca zwiększa ryzyko: w metaanalizie z 2016 roku osoby z cukrzycą miały około 5 razy większe ryzyko zamrożonego barku, a wśród chorych z tym rozpoznaniem około 30% miało cukrzycę. W jednym z badań niedoczynność tarczycy stwierdzono u 27,2% osób z zamrożonym barkiem i u 10,7% w grupie kontrolnej (Ramirez, 2019).
Klasycznie opisuje się trzy fazy: bolesną, sztywności i ustępowania (Ryc. 3). Przebieg jest indywidualny. Według przeglądu bez leczenia pełne wyzdrowienie spodziewane jest zwykle w ciągu 1–2 lat, ale u części osób ograniczenia utrzymują się dłużej (Ramirez, 2019).
Leczenie zależy od fazy i nasilenia objawów. Według przeglądu w American Family Physician fizjoterapia (mobilizacje z ćwiczeniami) poprawia zakres ruchu i funkcję, choć jej przewaga nad samą obserwacją nie została wykazana w badaniach wysokiej jakości. Zastrzyk dostawowy kortykosteroidu daje krótkotrwałe zmniejszenie bólu, a jego połączenie z fizjoterapią może działać lepiej niż sama fizjoterapia. Sugeruje się też rozważenie badań w kierunku cukrzycy lub niedoczynności tarczycy. Gdy mimo kilku–kilkunastu tygodni leczenia zachowawczego (w przeglądzie wskazano 6–12 tygodni) poprawa jest minimalna, można rozważyć konsultację ortopedyczną (Ramirez, 2019); to nie jest sztywna granica dla każdego pacjenta. O iniekcjach i dalszych krokach decyduje lekarz.
Kiedy do lekarza, a kiedy do fizjoterapeuty?
- nagły silny ból po upadku lub urazie albo nagła niemożność uniesienia ręki,
- zaczerwienienie, ocieplenie i obrzęk barku, zwłaszcza z gorączką,
- nowe lub narastające drętwienie, mrowienie lub osłabienie ręki (przyczyną może być m.in. problem szyjny),
- gorączka, poty nocne, znaczne osłabienie lub niezamierzona utrata masy ciała,
- deformacja barku lub nagła utrata funkcji ręki po urazie.
Natychmiastowa pomoc medyczna (112), jeśli ból barku lub ręki towarzyszy bólowi w klatce piersiowej, dusznościom, zimnym potom albo uczuciu zawrotów głowy.
| Sytuacja | Pierwszy krok |
|---|---|
| Ból w klatce piersiowej, duszność, zimne poty | Natychmiastowa pomoc medyczna (112) |
| Uraz, nagła utrata siły, gorączka, drętwienie ręki | Pilna ocena lekarska |
| Ból przy unoszeniu ręki, bez urazu i bez objawów alarmowych | Konsultacja fizjoterapeutyczna i ćwiczenia dobrane do przyczyny |
| Narastająca sztywność, brak możliwości unoszenia ręki także biernie | Ocena lekarska (m.in. cukrzyca, tarczyca) i fizjoterapia |
| Brak poprawy po kilku tygodniach leczenia zachowawczego | Ponowna ocena, w razie potrzeby konsultacja ortopedyczna |
Co mówią badania o leczeniu?
Metaanaliza z 2025 roku obejmująca 13 badań z randomizacją (690 osób) porównała ćwiczenia swoiste (m.in. stabilizacja łopatki, mobilizacja i rozciąganie, ćwiczenia ekscentryczne) z ćwiczeniami nieswoistymi u osób z bólem związanym ze stożkiem rotatorów. Ćwiczenia swoiste dały niewielką przewagę w zmniejszaniu bólu (standaryzowana różnica średnich SMD −0,31, czyli efekt mały) i nieco większą w funkcji (SMD 0,59 w skali Constanta–Murleya); to miary standaryzowane, a nie procent poprawy. Poszczególne rodzaje ćwiczeń działały różnie, co przemawia za indywidualnym doborem. Autorzy zaznaczają jednak, że nie wykazano wyraźnej przewagi nad ćwiczeniami ogólnymi, a jakość badań była ograniczona (Wu i wsp., 2025).
W praktyce oznacza to, że sama „magiczna” seria ćwiczeń nie istnieje. Ważniejsze jest, aby ćwiczenia pasowały do przyczyny bólu i fazy problemu, były stopniowo progresowane i wykonywane regularnie.
Jak chronić bark zimą?
- Przed odśnieżaniem rozgrzej ramiona i plecy: kilka minut marszu, krążenia ramion.
- Nabieraj mniej śniegu na łopatę i przenoś ciężar blisko ciała, zamiast rzucać go wysoko lub daleko.
- Zmieniaj stronę i chwyt łopaty, rób przerwy.
- Unikaj gwałtownego podnoszenia ciężkich przedmiotów nad głowę, szczególnie gdy wywołuje to ból.
- Utrzymuj regularny ruch w ciągu zimy, także ćwiczenia ramion i łopatek.
- Jeśli ból utrzymuje się, nasila lub regularnie budzi Cię w nocy, skonsultuj go ze specjalistą zamiast czekać, aż „sam przejdzie”.
Podsumowanie
Ból barku zimą może być związany m.in. z problemami stożka rotatorów i przestrzeni podbarkowej albo z zamrożonym barkiem. Różnią się objawami i postępowaniem, a oba warto ocenić, zanim zaczniesz „rozchodzić” ból. Przy bólu podbarkowym podstawą leczenia są ćwiczenia, a decyzja o operacji powinna być ostrożna. Przy zamrożonym barku istotne są ocena lekarska, cierpliwość i fizjoterapia dostosowana do fazy. Fizjoterapeuta pomoże rozpoznać wzorzec ruchu, dobrać ćwiczenia i ocenić, kiedy potrzebna jest konsultacja lekarska.
Bibliografia
- Ramirez J. Adhesive capsulitis: diagnosis and management. Am Fam Physician. 2019;99(5):297–300.
- Pieters L, Lewis J, Kuppens K, Jochems J, Bruijstens T, Joossens L, Struyf F. An update of systematic reviews examining the effectiveness of conservative physical therapy interventions for subacromial shoulder pain. J Orthop Sports Phys Ther. 2020;50(3):131–141. doi:10.2519/jospt.2020.8498.
- Beard DJ, Rees JL, et al. Arthroscopic subacromial decompression for subacromial shoulder pain (CSAW): a multicentre, pragmatic, parallel group, placebo-controlled, three-group, randomised surgical trial. Lancet. 2018;391(10118):329–338. doi:10.1016/S0140-6736(17)32457-1.
- Wu D, Wen Z, Ke H, et al. Specific modes of exercise to improve rotator cuff-related shoulder pain: systematic review and meta-analysis. Front Bioeng Biotechnol. 2025;13:1560597. doi:10.3389/fbioe.2025.1560597.
Po upadku na lodzie boli nadgarstek, kostka lub kość ogonowa? Umów wizytę.
Umów wizytę w REHADEGIS – ocenimy dolegliwości, wskażemy, kiedy potrzebna jest konsultacja lekarska, i dobierzemy fizjoterapię oraz ćwiczenia do etapu gojenia.
Treść artykułu ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej ani indywidualnej oceny fizjoterapeutycznej.